Smaak na de elite
W. David Marx schrijft dat goede smaak in 2026 niemand meer onderdrukt, omdat de elite haar niet meer heeft. Wat dat betekent voor het verwijt van snobisme.
W. David Marx stuurde vandaag zijn eerste nieuwsbrief in negen maanden. De titel zegt waar hij heen wil. Goede smaak is in 2026 niet wat ons onderdrukt. Het stuk raakt aan iets wat ik in april in het pamflet over het discriminerende oog beschreef zonder de herkomst ervan te kennen.
In dat pamflet staat dat het gesprek zich sluit zodra iemand zegt dat de ene bakker een echte kroket draait en de andere vulsel in paneermeel verkoopt. De spreker wordt verdacht van snobisme. Ik noemde dat slordig denken. Marx laat zien waar het vandaan komt. Pierre Bourdieu publiceerde in 1979 La Distinction, op basis van onderzoek uit het midden van de jaren zestig. Het boek telt zeshonderd bladzijden en weinig mensen hebben het uitgelezen. Eén zin bleef over, dat goede smaak een wapen van klasse is. Die zin heeft veertig jaar het morele denken over cultuur bepaald. Hoog van laag onderscheiden werd het bouwen van een hek om de bovenklasse, en het hek slopen betekende vieren wat iedereen lekker vindt.
Marx’ kernpunt komt van Veblen, die al in 1899 schreef dat de smaak van een tijd de samenstelling van haar elite volgt. In het Parijs van 1965 zette oud geld de toon, en oud geld had een oog. Bourdieu beschreef dat nauwkeurig. Alleen is die elite weg.
De machtigen van 2026 zijn de baronnen van tech en financiën. De meesten groeiden op als bèta’s uit de hogere middenklasse, zonder belangstelling voor kunst en met een voorkeur voor het praktische. De rijkste man ter wereld houdt van videogames. De machtigste man ter wereld verguldt het Witte Huis met feestwinkelgoud en laat vechtsport op het gazon organiseren. Waar deze elite kunst koopt, koopt ze een belegging. Marx haalt een schatting uit de kunsthandel aan dat een derde van de transacties witwassen is, en dat verklaart waarom zoveel meesterwerken in geklimatiseerde depots staan. De kennis van complexe muziek of moeilijke schilderkunst is verschoven naar een kleine groep kenniswerkers, en die groep heeft geen macht.
Daarmee bewaakt het hek een leeg veld. Onderscheidingsvermogen markeert geen klasse meer, want de klasse die het zou moeten markeren, heeft het niet. Het verwijt van snobisme blijft bestaan, alleen mist het zijn doel. Marx zegt het scherp. Avant-gardemuziek elitair noemen is absurd zodra de waardering ervan met geen enkel kapitaal meer samenhangt, en de luidste cultuurcritici zijn het meest op dreef wanneer ze hun liefde voor de Top 40 belijden.
Het pamflet gaf twee antwoorden op het verwijt van elitarisme. Het economische antwoord is dat kwaliteit over de gebruiksjaren de goedkopere keuze is. Het ecologische antwoord is dat niemand zijn jas meer kan laten vermaken wanneer de hoekkleermaker sluit, voor geen enkele prijs. Marx voegt het derde antwoord toe, het sociologische. Het onderscheid tussen een handgemaakt knoopsgat en een gestikt knoopsgat zegt in 2026 iets over het knoopsgat en niets over de klasse van wie het ziet.
Eén verschil wil ik benoemen. Marx pleit voor de Kantiaanse ervaring, de belangeloze beschouwing van een moeilijk werk. Het oog dat ik beschreef, vraagt eerst of iets werkt. Beide zijn vormen van aandacht. Twintig minuten voor één schilderij en drie seconden wachten voor je een hap kauwt, komen uit dezelfde bron.
Zijn slotgedachte sluit aan bij de mijne. In een economie van hypercommercialisering en automatisering is het verdedigen van ambacht en complexiteit een vorm van verzet, en het vieren van marktgedreven, ambachtsarme cultuur een verklaring van trouw aan de bestaande orde. De bakker met de echte kroket staat daarmee aan de goede kant. Dat wist hij al. Nu mogen wij het ook zeggen.
Bronnen: W. David Marx, ‘Good Taste is Not What’s Oppressing Us in 2026’, Culture: An Owner’s Manual, 22 september 2026. Pierre Bourdieu, La Distinction. Critique sociale du jugement (Minuit, 1979). Thorstein Veblen, The Theory of the Leisure Class (Macmillan, 1899). Jacob Huibers, Het Discriminerende Oog, Nourishment, 28 april 2026.