House of Viridian
← Nourishment

Waarom intelligente mensen erger radicaal worden

Je zou denken intelligentie voorkoomt radicalisering. Het tegendeel is waar. Intelligente mensen zien systemische problemen, concluderen dat het onoplosbaar is, en kiezen radicaal tegen.

Dat observeer ik na jaren in publieke sector en advisering. De meest radicale mensen zijn niet de ongeïnformeerden. De meest radicale zijn intelligente mensen die concluderen dat het systeem onoplosbaar is.

Een intelligent mens ziet het systeem helder. Zij zien hoe complexe dingen samenhangen. Zij zien tegenstellingen. Zij zien contradities. En zij trekken een conclusie: dit kan niet anders. Dit systeem kan niet gered worden door kleine veranderingen. Het moet radicaal anders.

Een minder intelligent mens voelt ook ongenoegen, maar kan het niet goed uitleggen. Dus voelen zij problemen, zonder ze te localiseren. Ze kunnen niet goed organiseren rond hun klacht.

Een intelligent mens ziet problemen helder en kan ze formuleren. Ze zien niet één fout, maar systemische gebreken. En zij trekken veel sneller de conclusie: dit moet compleet weg.

Dit herken ik voortdurend. De meest radicale anti-EU stemmer? Intelligent. Ze hebben alle verdragen gelezen, alle regelgeving, alle beleid, en geconcludeerd dat het systeem niet hervormt. De meest radicale pro-China activist? Ook intelligent. Ze hebben beleidsrapporten gelezen, economische analyses, en concluderen dat het VS-systeem niet kan voortduren.

Dat is risicovol. Niet omdat radicalisering inherent slecht is. Maar omdat intelligente radicalen kunnen organiseren, kunnen formuleren, kunnen aansteken. Een intelligent mens tegen het systeem is een betere propagandist dan tien gewone mensen.

Dit zie ik in slecht beleid. Politici zeggen: goed, we zullen wat regelgeving aanpassen, wat regels wijzigen, wat investeren. Maar intelligente tegenstanders zeggen: nee, je begrijpt het niet, het hele systeem moet weg. En omdat zij intelligent zijn, zeggen zij dat overtuigend.

Dus krijg je polarisering. Aan de ene kant: mensen die geloven aanpassingen werken. Aan de andere: intelligente mensen die zeggen het systeem kan niet werken.

En raad wat? De intelligente radicalen hebben gelijk dat iets fundamenteel niet werkt. Ze hebben ongelijk dat radicale breuk de enige oplossing is.

Dat is het dilemma. Intelligentie helpt je problemen zien. Intelligentie helpt je niet accepteren dat systemen traag veranderen. Intelligentie helpt je niet accepteren dat je misschien ongelijk hebt over wat radicaal nodig is.

Dus krijg je intelligente mensen die zeggen: het hele systeem moet verdwijnen. En omdat zij sterke argumenten hebben, luisteren mensen.

Daarom zijn radicale bewegingen ook goed geartikuleerd. Ze worden geleid door intelligente mensen die systemen zien als onherstelbaar. Ze hebben gelijk dat systemen problemen hebben. Ze hebben ongelijk dat dat radicale breuk vereist.

Radicale breuk voelt als enige oplossing als je intelligent genoeg bent om de diepte van problemen te zien.

Dit zie ik in adviesopdrachten. Een organisatie heeft problemen. Een intelligent personeelslid ziet die. Ze concluderen: de hele organisatie moet weg. Ze willen alles breken. Een minder intelligent personeelslid voelt ook onzekerheid, maar voelt niet de drang alles te veranderen.

De vraag is: hoe krijg je intelligente mensen die systemen als onherstelbaar zien, om toch te werken aan verandering in plaats van breuk?

Dat lukt niet. Dus wat je krijgt: intelligente radicalen voeren breukscampagnes, en gewone mensen volgen omdat het betoog overtuigend is.


Bronnen:

  • Moscovici, Serge. The Age of the Crowd: A Historical Treatise on Mass Psychology. Cambridge University Press, 1985.
  • McCauley, Clark & Moskalenko, Sophia. Friction: How Radicalization Happens to Them and Us. Oxford University Press, 2011.
  • Crenshaw, Martha. “The Causes of Terrorism.” Comparative Politics, vol. 13, no. 4, 1981.