House of Viridian
← Nourishment

De regels van het gesprek

Cicero schreef in 44 voor Christus op hoe je praat aan tafel. De lijst is sindsdien nauwelijks veranderd.

In het kerstnummer van The Economist uit 2006 staat een essay over de kunst van het gesprek dat ik af en toe herlees. De stelling is klein en verstrekkend: de regels voor een goed gesprek zijn opvallend stabiel. Niet stabiel sinds de jaren vijftig, maar sinds tweeduizend jaar.

Cicero merkte in De officiis op dat iedereen regels had opgeschreven voor het spreken in het openbaar, maar niemand voor het gewone gesprek. Dus deed hij het zelf. Spreek helder. Spreek makkelijk, maar niet te veel, zeker niet als een ander aan de beurt wil. Val niemand in de rede. Wees hoffelijk. Behandel ernstige zaken ernstig en lichte luchtig. Bekritiseer niemand achter zijn rug. Blijf bij onderwerpen die iedereen aangaan. Praat niet over jezelf. En bovenal: word nooit kwaad.

Lees die lijst nog eens en bedenk dat hij ouder is dan de jaartelling. Er ontbreken er twee, schrijft The Economist, en die zijn even oud: onthoud iemands naam, en luister goed. Dale Carnegie maakte er in 1936 een boek van dat vijftien miljoen keer over de toonbank ging en nog steeds in druk is. Zijn zes manieren om aardig gevonden te worden zijn Cicero met een Amerikaans jasje: wees oprecht geïnteresseerd, glimlach, onthoud namen, luister, praat over wat de ander bezighoudt, en laat de ander zich belangrijk voelen.

Wat mij hieraan bevalt is de conclusie die het essay eruit trekt. Als het advies over twintig eeuwen en tientallen culturen vrijwel hetzelfde blijft, dan zijn dit geen omgangsvormen maar iets harders: er bestaat werkelijk goed en fout in een gesprek. Het is geen etiquette, het is een grammatica.

Ik schreef eerder over de kroeg als oefenruimte en de piazza als ontwerp dat door gebruik is ontstaan. Dit is het ontbrekende stuk: die plekken werken omdat er aan tafel een grammatica geldt die niemand heeft bedacht en iedereen herkent. Aan een tafel waar één iemand niet luistert, is de plek niets waard.

Het aardigste detail komt van de andere kant. Churchill was volgens het essay misschien de grootste prater van de twintigste eeuw, en vaak een slechte luisteraar. Briljant zijn is dus niet genoeg. Cicero’s laatste regel geldt nog steeds het zwaarst.


Bron: “Chattering classes: the rules for verbal exchanges are surprisingly enduring”, The Economist, 23 december 2006 (kerstnummer, pagina’s 51-54), met Cicero, De officiis (44 v.Chr.) en Dale Carnegie, How to Win Friends and Influence People (Simon & Schuster, 1936).