De brandnetel die niemand meer kent
Een hovenier plukt een besje in het bos en wordt verbijsterd aangekeken. Wat je niet herkent, kun je niet gebruiken.
Een tuinontwerper vertelt in een interview uit 2016 twee dingen die ik niet meer ben vergeten. Het eerste: als hij tijdens een boswandeling een besje plukt en opeet, kijken mensen hem aan alsof hij iets gevaarlijks doet. Het tweede: als hij bij een klant één losse plant neerzet, vraagt die of er niet nog zo eentje is die er precies hetzelfde uitziet.
De journalist die het opschrijft is eerlijk over zichzelf. Ze kent nauwelijks een plant bij naam. Struiken en bomen zijn een mysterie. Eén plant kent ze wel, de brandnetel, want daar viel je vroeger in en dat deed zeer. Haar vriendin kreeg zelfs haar cactussen niet in leven. En het houdt niet op bij de tuin: als er een naad losraakt vraagt haar moeder of ze naald en draad in huis heeft, en het antwoord is nee. Voor een kapotte muur belt iedereen een stukadoor, voor een lekkende kraan een loodgieter, voor een lampje in de auto de wegenwacht.
Wat de hovenier daartegenover zet is geen verwijt maar een lijstje. Van brandnetels kun je thee zetten. Zevenblad, de wanhoop van elke tuinier, kun je koken; het lijkt op andijvie. Dat is geen survivalkennis. Dat is wat een gemiddelde huishouding een eeuw geleden gewoon wist, en wat in twee generaties is weggezakt.
Ik heb hier eerder over geschreven bij saffraan en bij het lezen van een markt: wie een ingrediënt niet herkent, kan er niet naar vragen, en wat niemand vraagt verdwijnt uit het aanbod. Dit is dezelfde beweging, maar dan buiten. Wat je niet kunt benoemen, zie je niet. Wat je niet ziet, gebruik je niet. Wat niemand gebruikt, heet onkruid.
Er is een detail in het stuk dat het geheel kantelt. De moestuintjes van de supermarkt waren een enorme hit, vooral bij kinderen, omdat ze iets willen zien groeien. Dat verlangen is er dus wel. Alleen komen die bakjes half maart bij de boodschappen thuis en moeten ze pas half april water hebben, dus gaat het meeste de vuilnisbak in. Leuk was het wel.
Dat is de scherpste samenvatting die ik ken van hoe kennis verdwijnt. Niet door onwil. Door een verpakking die het echte ding vervangt.
Begin met één plant. Brandnetel, in het voorjaar, de bovenste blaadjes. Thee, of soep. Het prikt niet meer zodra het kookt.
Bron: interview met Rob Verlinden en tuinontwerper Ricardo, NRC Weekend, 2 en 3 april 2016 (pagina L7).