House of Viridian
← Limbic Literacy
· Commentaar

Karakter bijbrengen: van Epictetus tot je eigen kind

De stoïcijnse filosofie gaat niet over niet voelen. Het gaat over wat je doet met wat je voelt.

Ik las eens Epictetus. Een voormalige slaaf die een van de belangrijkste stoïsche filosofen werd. Het eerste wat hij zei: dingen zijn niet goed of slecht. Jouw oordeel is goed of slecht. Dit voelt als nonsens tot je realiseert dat het alles verandert.

Wat Epictetus bedoelde: dingen gebeuren. Sommige zijn moeilijk. Maar moeilijkheid zit niet in het ding. Moeilijkheid zit in hoe jij ertegenaan kijkt.

Dit kan misgebruikt worden. Je kunt zeggen: je bent depressief, denk erover anders. Dit is wreed. Dit negeert het brein, het lichaam, de chemie.

Maar gebruikt juist, dit principe is waardevol. En het gaat over karaktervorming.

Hoe leer je een kind karakter? Niet door het alles makkelijk te maken. Niet door hem te beschermen tegen elke tegenslag. Dit creëert fragiliteit.

Je leert karakter door het kind te laten voelen dat het ondersteund is, dat het mag voelen wat het voelt, en dat het daarna mag kiezen hoe het reageert.

Een kind voelt teleurstelling. Dit is oké. Je zegt niet: je mag niet teleurgesteld zijn. Je zegt: je voelt teleurstelling. Ik ben hier. Wat ga je ermee doen?

Dit is stoïsche opvoeding. Niet “je mag niet voelen”, maar “je voelt, nu kies je.”

Een ander voorbeeld: je kind verliest. Je zegt niet: je bent geweldig. Je zegt: je verliest. Het doet pijn. Wat leer je ervan? Wat ga je volgende keer anders doen?

Dit creëert iets bijzonders. Het creëert een kind dat voelt, maar niet door voelen wordt gesloten. Dat zegt: dit doet pijn, en ik kan ermee omgaan.

Dit is karakter. Niet apathie, niet het vermogen niet te voelen, maar het vermogen om te voelen en toch te kiezen.

Veel ouders doen het tegenovergestelde. Ze zeggen: je mag niet verdrietig zijn. Of: je mag niet boos zijn. Ze proberen voelen te verbieden. Dit creëert angst en onderdrukking.

Andere ouders zeggen: je voelt, dus je mag doen wat je voelt. Dit creëert chaos.

De stoïcijnse weg is: je voelt. Dit is goed. Nu maak je een keuze. Dit is ook goed.

Dit duurt jaren. Dit is niet iets wat je aanleert in twee weken. Maar als een kind opgroeit in een omgeving waar voelen is toegestaan en waar je daarna mag kiezen, dat kind groeit karakter.

Epictetus zei ook: “It is not the man who insults me that insults me, but my opinion that he insults me.” Oftewel: je voelt gekwetst. Ik kan je niet kwetsen. Jij kiest hoe je je voelt.

Dit is niet verantwoordingsplicht. Dit is vrijheid.


Bronnen: Epictetus, Discourses (Edith M. Phelps, tr., 1909); William Irvine, A Guide to the Good Life: The Ancient Art of Stoic Joy (Oxford University Press, 2009).