Wolfraam weet het eerder
Een kleine mijn in Tasmanië gaat al een eeuw open en dicht op het ritme van de oorlog. De prijs van wolfraam is in anderhalf jaar vernegenvoudigd. Defensie wordt begroot in euro's en gemaakt van kilo's.
Voor de kust van Tasmanië ligt de Dolphin Mine. Zij ging open in 1917 en sloot in 1920. In 1938 werd de productie hervat. Begin jaren vijftig bezorgde de Koreaanse oorlog het bedrijf topjaren. In 1990, het jaar na de val van de Muur, ging de mijn dicht bij een extreem lage wolfraamprijs. In 2023 ging zij weer open. De twintigste eeuw laat zich hier aflezen aan de openingstijden van één bedrijf.
De mijn wint wolfraam, het metaal met het hoogste smeltpunt dat er is, bijna 3.500 graden, ruim twee keer zo hoog als ijzer. Het is zo hard dat je er liever niet mee werkt als het niet hoeft, zegt Benjamin Sprecher van de TU Delft, directeur van het Centre for Materials & Resilience. In vredestijd is de markt daarom klein. In oorlogstijd zit het in kruisraketten, pantser, gevechtsvliegtuigen en onderzeeërs, en daarnaast in boorkoppen, halfgeleiders en röntgenapparatuur. Volgens het rapport dat het centrum op 17 augustus met de Universiteit van Birmingham uitbracht, werd de Europese prijs tussen februari 2025 en juni 2026 ongeveer negen keer zo hoog. De markt wordt wel een voorspeller van oorlog genoemd, omdat er meer in wordt gehandeld zodra spanningen oplopen.
China wint 79 procent van het wolfraam in de wereld en doet 86 procent van de verwerking. In februari 2025, na de Amerikaanse importheffingen, stelde het de uitvoer onder vergunningplicht, en sinds januari 2026 mag er geen wolfraam meer naar Japan voor militair gebruik. De Verenigde Staten verboden in augustus 2026 de uitvoer van wolfraamschroot, op uitzonderingen na, zodat het in eigen land wordt gerecycled. Vanaf 1 januari 2027 mogen Amerikaanse defensiecontracten geen wolfraam meer bevatten uit China, Rusland, Noord-Korea of Iran. Een Europese strategie ontbreekt, zegt Sprecher, en volgens het rapport zijn de VS, Japan en Zuid-Korea alle drie verder dan de EU.
Tot zover het nieuws. Wat mij eraan interesseert, is de eenheid waarin wij hierover praten.
Het Europese defensiedebat wordt gevoerd in procenten van het bruto binnenlands product. Twee procent, drieënhalf, vijf. Dat is een maat voor inspanning, en zij is gekozen omdat zij makkelijk te vergelijken is. Over vermogen zegt zij weinig. Een pantserplaat wordt gemaakt van kilo’s van een bepaald metaal, op een bepaalde plek verwerkt, en geld dat niet kan worden omgezet in die kilo’s blijft geld. Een begroting die verdubbelt terwijl de grondstof negen keer duurder wordt en de levertijden oplopen, koopt minder dan vorig jaar. De procentnorm registreert dat als vooruitgang.
De tweede les gaat over tijd. Tussen 2014 en 2018 was wolfraam goedkoop, en in die jaren zijn Europese projecten en mijnen stilgelegd, waaronder een grote mijn in het Verenigd Koninkrijk. Dat was in elk van die jaren een redelijk besluit. Een mijn is een investering van decennia, de prijs beweegt per kwartaal, en geen financier legt geld vast in iets wat China met één besluit onrendabel kan maken door de kraan weer open te zetten. Sprecher zegt dat zelf ook. De markt deed wat markten doen, en het resultaat is dat de capaciteit ontbreekt op het moment dat zij nodig is. Capaciteit voor slechte tijden is in goede tijden altijd te duur.
Het Friese bedrijf Sietzema Techniek, dat machines met een laag wolfraam tegen slijtage beschermt zodat ze soms tien keer langer meegaan, merkt het als oplopende levertijden en een marge die krimpt. De operationeel directeur zegt dat je als bedrijf ineens afhangt van grote geopolitieke krachten. Dat was altijd al zo. De prijs maakte het alleen niet zichtbaar.
Wat het rapport voorstelt is bescheiden en daarom geloofwaardig. Europa recyclet wolfraam al redelijk goed, maar een deel van het schroot gaat nog naar Japan en de verwerking staat grotendeels in China. Een uitvoerheffing op schroot, zoals de EU die volgens berichten uit juni voor aluminium voorbereidt, houdt het materiaal hier. Overheidsopdrachten die om gerecycled wolfraam vragen, geven de verwerkers afzet. En langjarige prijsgaranties maken een mijn of een fabriek financierbaar, omdat de overheid dan het risico neemt dat geen belegger kan nemen: dat de prijs weer zakt.
Zo’n garantie is een verzekeringspremie. Zij kost geld in de jaren waarin niets gebeurt, en een overheid die haar op die jaren beoordeelt, schaft haar af. Een continent dat zijn veiligheid in procenten meet, heeft er belang bij om ernaast een tweede tabel bij te houden: hoeveel ton, waar verwerkt, en voor hoeveel maanden.
Bronnen: Benjamin Sprecher en Gavin Harper, ‘Tungsten Supply and China’s Export Controls’, Centre for Materials & Resilience (TU Delft) en Birmingham Centre for Strategic Elements & Critical Materials, 17 augustus 2026 (doi 10.5281/zenodo.20815821): de prijsstijging, de aandelen van China in winning (79%) en verwerking (86%), de Chinese en Amerikaanse maatregelen, Hemerdon (2015–2018), de aluminiumheffing en de aanbevelingen. NOS, 19 augustus 2026, voor Sprecher over China dat de kraan weer kan opendraaien. Geschiedenis van de Dolphin Mine: King Island Scheelite / Group 6 Metals. Liza van Lonkhuyzen, ‘De markt van wolfraam wordt gezien als voorspeller van oorlog’, NRC, 17 augustus 2026: de Dolphin Mine, Sprecher over de hardheid en de ontbrekende strategie, Sietzema Techniek uit Gorredijk (operationeel directeur Kor de Vries) en het schroot dat naar Japan gaat.